Waarom bedrijven nooit het klimaatprobleem zullen oplossen

Bedrijven zullen nooit het klimaatprobleem oplossen. Dat geldt ook voor elk ander maatschappelijk probleem trouwens. En ook de afdeling duurzaamheid of de afdeling innovatie zal niet met het duurzame ei van Columbus uit de bus komen.

Waarom dan niet en wie dan wel?

Dit is geen pleidooi voor grote overheidsbemoeienis. ‘De overheid’ zal ook niet met de oplossingen komen. En nee, dit wordt ook geen pleidooi voor meer samenwerking tussen overheid, onderzoeksinstellingen en bedrijfsleven. Alhoewel ik daar zeker een voorstander van ben.

Het antwoord op de vraag ‘wie dan wel?’ is: jij! En als jij het niet bent dat, dan iemand anders. Maar in ieder geval iemand van vlees en bloed.

bedrijven lossen klimaatprobleem niet op

De bron van elke verandering is een mens. Bedrijven, instituten en afdelingen zijn lege hulzen. Maar uiteindelijk zijn het ook niets anders dan verzamelingen met mensen. Oplossingen voor problemen, innovaties, veranderingen beginnen altijd bij één of meerdere mensen. Dus wijs niet naar bedrijven of de overheid. Wacht niet tot een afdeling of het management in actie komt. Begin zelf met organiseren van verandering.

We laten ons teveel leiden door de denkbeeldige barrières van bedrijfsorganisaties, afdelingen en functietitels. We komen niet in actie omdat we denken dat organisatie X of afdeling Y dit vanzelf een keer zal doen. Het is immers hun taak. Of we komen niet in actie omdat het niet bij de eigen functie hoort. Je ziet wat er zou moeten gebeuren en weet ook hoe het kan, maar doet het niet omdat je voor iets anders aangenomen bent.

Dat zelf beginnen begint simpelweg met het bewust genomen besluit dat je iets met je idee, je drijfveer voor verandering of wat het dan ook is wat jij te doen hebt, gaat doen. Een tweede slimme en super eenvoudige stap is dan om op zoek te gaan naar andere gedreven mensen. Drink samen een kop koffie of thee en praat over wat jullie beweegt. En voilà: dat was je eerste actie als wavemaker en je startte zojuist een heuse mini-wave. Uiteindelijk begint alle vernieuwing en verandering op deze manier. Management-constructen zijn positief gezien pogingen om deze dynamiek te bespoedigen. In de praktijk blijken ze helaas emmers achter de boot. Maar op het moment dat wij ons realiseren dat dit slechts denkbeeldige emmers zijn – dat we simpelweg het touw van de emmer overboord kunnen gooien en zelf de riemen ter hand nemen – dat is het moment waarop we de kans op werkelijke vernieuwing vrij baan geven!

Start making waves!

 

Duurzaamheid, why on Earth? Dé vraag die ieder bedrijf zichzelf moet stellen

Zonnepanelen op het dak, een OV-pas voor de medewerker, FSC papier in alle printers, Fairtrade koffie in de koffiemachines. De werkplek verduurzamen is eigenlijk relatief eenvoudig en hoeft niet veel tijd te kosten. Wat geld beschikbaar hebben helpt natuurlijk.

Als je een stap verder wilt gaan, kies je voor een meetsysteem, komt er een handboek duurzaam inkopen en een communicatiecampagne. Dit kost al wat meer tijd, maar is te doen vanuit een projectteam of de duurzaamheidsafdeling.

Niets mis met deze acties. Maar bedrijven die deze wegen zijn ingeslagen, merken dat er toch een moment komt waarop het verduurzamen stagneert.

Er zijn twee essentiële zaken die aan de basis liggen van duurzaamheid die verdergaat *)

In de eerste plaats moeten alle medewerkers in het bedrijf een positieve houding ten opzichte van duurzaamheid hebben. Duurzaamheid moet als vanzelfsprekend onderdeel zijn van hun denken en handelen. Duurzaamheid is niet een afdeling. Duurzaamheid is een grondslag. Pas dan kom je verder na de projectmatige acties waar vaak mee gestart wordt.

Ten tweede – en eigenlijk is dit hét startpunt van duurzaamheid – moet het doel, beter gezegd de bedoeling, van het bedrijf duurzaam zijn. Een betere omschrijving voor duurzaam is hier ‘van betekenis zijn’. Van betekenis voor de aarde, de maatschappij en de mensheid.

Dé bijbehorende vraag, die elk bedrijf zou moeten stellen is

Waarom zijn wij als bedrijf op aarde? Wat komen wij brengen? Wat dragen we bij aan een duurzame aarde, aan de maatschappij, de mensheid? Ofwel: duurzaamheid? WHY ON EARTH?

why on Earth

En nee, we hebben het hier niet over een bijdrage vanuit een deel van de winst, of andere manieren om maatschappelijke betrokkenheid te tonen. Het gaat hier om de bijdrage die met het hoofdproduct of dienst geleverd wordt.

Voor de nodige bedrijven zal dit een confronterende vraag zijn. Maar moedige en visionaire bedrijven durven deze vraag aan zichzelf te stellen.

Kijk bijvoorbeeld naar een bedrijf als DSM.

Ooit begonnen als staatsmijnbedrijf in steenkolen, is DSM nu actief in gezondheidsmarkt. Als dit bedrijf geen ommezwaai had durven maken bestonden ze nu niet meer. Op de website van DSM is te lezen dat “Verbetering van kwaliteit van leven voor huidige en toekomstige generaties” centraal staat in de strategie. Dat is een helder antwoord op de vraag ‘Why on Earth?’

Ook wordt vermeld dat de missie wordt gedragen door de kernwaarde “DSM’s activiteiten moeten bijdragen aan een duurzame wereld”. Van steenkolen, via bulkchemie naar vitamines en hoogwaardige materialen. Er valt ongetwijfeld nog wat aan te merken op DSM als het over duurzaamheid gaat. Maar het is een goed voorbeeld hoe duurzaamheid en de ‘betekenis economie’ in de kern van het bedrijf zitten.

*) een eindpunt of ultieme definitie van duurzaamheid is niet te geven. Dat maakt het enerzijds lastig om een doel te stellen. Maar anderzijds maakt dit het ook makkelijk om minder verantwoordelijkheid te nemen dan zou kunnen.

Het beste antwoord op de vraag: ‘Wegwerpbekertje of mok?’

Is het wegwerpbekertje slechter voor het milieu dan een afwasbare mok?

Ik kreeg onlangs deze vraag voorgeschoteld. En niet voor het eerst. Het is een vraag die binnen veel bedrijven tot discussie leidt. In de koffiehoek en – vaste prik – bij de start van een duurzaamheidsoverleg.

Deze vraag is exemplarisch voor duurzaamheidsdiscussies op de werkvloer. Ze gaan over feiten, vergelijkingen, onderzoeken en cijfers. Het reduceert een duurzaamheidsdiscussie tot iets waarvan het antwoord te vinden is in een tabel of uitgekauwde spreadsheet.

Mijn antwoord op de bekertjesvraag is een wedervraag. Waarom je je zou willen beperken tot cijfertjes om anderen te overtuigen? En waarom zou je een duurzaamheidsdiscussie willen platslaan tot een ja-nee, zwart-wit, voor-tegen verhaal?

En mijn advies luidt: “Make up your mind and start making waves!”

feitjes making waves

Want dat wat je uiteindelijk wilt, is meer duurzaamheid in je bedrijf nietwaar? Je wilt zoveel mogelijk aanhangers van jouw visie. En nog belangrijker, het moet voor jou leuk blijven. En zeg nou zelf, welles-nietes gedoe bij het koffieapparaat is niet leuk.

Dit zijn mijn tips om goed beslagen ten ijs te komen in de mokken-bekers en elke andere duurzaamheidsdiscussie.

  • Storytelling in plaats van statistiek! Formuleer jouw persoonlijke en unieke verhaal bij jouw keuze. Waarom gebruik je een afwasbare mok? Of waarom ben je fervent inzamelaar van wegwerpbekers? Jouw verhaal bevat natuurlijk de feiten. Maar de feiten vul je aan met jouw persoonlijke overtuiging en ideeën. Heb jij grote zorg over gebruik van plastic? Dan lardeer jij jouw verhaal met verhalen over de plastic soep. Is het gebruik van gas voor warm afwaswater onacceptabel voor jou? Dan worden fossiele brandstoffen onderdeel van jouw verhaal. Misschien is jouw keuze een metafoor of symbool? Vertel dit! Maak jouw persoonlijke betrokkenheid bij het dilemma duidelijk.
  • Spread the word! Durf dit eigen verhaal te vertellen. Dat maakt van jou een duurzaamheidsleider in plaats van een wandelende encyclopedie van duurzaamheidsfeitjes. En ja, dat is spannend. Maar het is ook ontzettend krachtig.
  • Show it off! Als je fervent gebruiker bent van de afwasbare mok, gebruik deze dan met sier en vertier. Zorg dat je de meest prachtige mok hebt, het liefst met een schitterend bijbehorend verhaal. Drink uit je mok alsof je aan champagne nipt. Organiseer leuke herbal tea parties. Maak van het drinken uit een mok een fantastische experience. Hetzelfde geldt voor het inzamelen van wegwerpbekers. Ruim alles mooi op. Laat zien hoeveel er gerecycled wordt. Maak helder dat het systeem werkt. Welke stroming je ook kiest, maak er een positieve beweging van. Zorg dat je collega’s willen volgen in plaats van met je in discussie willen gaan.

En wil je je niet 100% beperken tot een bottom-up beweging, maar wil je besluitvormers of managers betrekken bij jouw keuze? Hiervoor heb ik nog extra tips:

  • Spot on business case. Zoek precies uit hoe de situatie is geregeld is binnen jullie bedrijf. Hoe worden de wegwerpbekers nu ingezameld? Welk bedrijf haalt de bekers op en hoe worden ze gerecycled? Hoe wordt de afwas gedaan binnen jullie bedrijf? Hoe wordt het water verwarmd? Als je toch voor de cijfertjes gaat, zorg dan dat je precies weet hoe het zit in jullie specifieke situatie. Maar gebruik de getallen niet voor oeverloze discussies met schampere collega’s. Maak een overtuigende business case voor de besluitvormers. Ja, ook als dit totaal niet jouw eigen werk is. Respect en waardering zulje sowieso krijgen. En wie weet krijg je ook nog gelijk!
  • Corporate storytelling. Net zoals je een persoonlijk verhaal kunt opstellen, kun je dit ook doen voor jullie bedrijf. Zoek de kernwaarden, mission statement, of welke uiting jullie bedrijf dan ook heeft, op, en kijk hoe jouw duurzame keuze hierin past. Gaan jullie voor kwaliteit en langdurige relaties? Dat past toch slecht bij een wegwerpcultuur niet waar? Zijn jullie super innovatief? Dan zou de circulaire economie toch appeltje-eitje moeten zijn en dat zou toch al primair bij het koffiedrinken tot uiting moeten komen.

Ben je toch op zoek naar de feiten, hierbij een artikel waarin de algemene vergelijking gemaakt wordt. Voor deze specifieke situatie is het een dubbeltje op zijn kant. Maar dat maakt de bekertjes-mok discussie het perfecte duurzaamheidsdilemma voor persoonlijke invulling. Juist dan kan jouw verhaal en het verhaal van het bedrijf de doorslag geven.

De tips zijn van toepassing op elk ander onderwerp op de werkvloer. En vergeet niet: elk duurzaamheidsthema is het waard om voor gestreden te worden, hoe relatief klein dan ook.